Cơm lam Cao Bằng – đặc trưng ẩm thực núi rừng Đông Bắc

Từ xa xưa, cơm lam đã gắn bó với những chuyến đi rừng, làm nương rẫy của người dân vùng cao. Trong điều kiện sinh hoạt còn nhiều khó khăn, việc lam cơm bằng ống tre, nứa vừa tiện lợi, vừa giữ được hương vị thơm ngon của hạt gạo nếp. Theo thời gian, cơm lam dần trở thành nét đặc trưng văn hóa ẩm thực, được lưu truyền qua nhiều thế hệ.

Cho gạo nếp vào ống tre – công đoạn khởi đầu làm cơm lam

Nguyên liệu làm nên cơm lam Cao Bằng tuy giản dị nhưng được chọn lựa kỹ lưỡng. Gạo nấu cơm lam là các giống nếp địa phương như nếp Ong, nếp Hương, nếp Pì Pất… được trồng trên ruộng bậc thang hoặc những cánh đồng ven sông, suối, hấp thụ tinh hoa của đất trời nên hạt gạo mẩy, trắng trong, dẻo và thơm tự nhiên. Ống lam thường làm từ tre hoặc nứa non, tỏa mùi thơm dịu, không quá già để tránh vị đắng. Nước nấu cơm là nước suối đầu nguồn trong lành, mát ngọt, góp phần tạo nên hương vị đặc trưng khó trộn lẫn của cơm lam Cao Bằng.

Quy trình làm cơm lam đòi hỏi sự khéo léo và kiên nhẫn. Gạo nếp sau khi vo sạch được ngâm khoảng 8 đến 10 tiếng, cho gạo nếp vào ống tre, chừa khoảng trống để gạo nở đều khi chín. Miệng ống được bịt bằng lá chuối hoặc lá dong rừng, sau đó đem nướng trên bếp than hồng. Người nướng phải liên tục xoay ống tre, điều chỉnh lửa vừa phải để cơm chín từ từ, không bị sống hay cháy quá. Khi cơm chín, lớp vỏ ngoài của ống tre được tách bỏ, để lộ phần ruột mỏng ôm trọn khối cơm trắng dẻo, tỏa mùi thơm quyện giữa nếp bản địa và tre rừng.

Cơm lam bóc ống - lớp lụa tre ôm trọn hạt nếp dẻo thơm

Cơm lam Cao Bằng khi thưởng thức có vị dẻo mềm, ngọt tự nhiên, hạt cơm săn chắc mà không khô, càng nhai càng cảm nhận rõ hương thơm đặc trưng của núi rừng. Cơm lam thường được ăn kèm với muối vừng, muối lạc, thịt lợn nướng, gà đồi, cá suối hoặc các món đặc sản khác. Sự kết hợp mộc mạc ấy tạo nên bữa ăn đậm đà, ấm áp, phản ánh lối sống gần gũi với thiên nhiên của người dân nơi đây.

Không chỉ xuất hiện trong bữa ăn thường ngày, cơm lam còn là món ăn không thể thiếu trong các dịp lễ hội truyền thống, những buổi đón tiếp khách quý. Mỗi ống cơm lam trao tay là lời chào thân thiện, thể hiện sự hiếu khách, chân tình của con người Cao Bằng.

Hiện nay, tại các khu, điểm du lịch, chợ phiên vùng cao hay các sự kiện văn hóa, du khách dễ dàng bắt gặp những ống cơm lam còn nóng hổi, mang theo hương thơm mộc mạc, giản dị, góp phần đưa cơm lam trở thành món quà ý nghĩa dành cho du khách khi rời Cao Bằng.

Cơm lam Cao Bằng bày bán tại chợ phiên

Nếu có cơ hội đến du lịch Cao Bằng, du khách nên thưởng thức cơm lam giữa không gian núi rừng, cảm nhận được trọn vẹn bản sắc của miền Non nước - nơi văn hóa truyền thống được gìn giữ qua bao thế hệ.

Hồng Diễm - Hồng Son